Günümüzde farklı alanlarda yararlanılan yapay zekâ, duygusal ilgilerle ilgili soru işaretlerini yanıtlamak için de kullanılıyor. İstanbul Atlas Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Suna Ömerbaşoğlu, duygusal hususlarda yapay zekâya danışılmasının insanların “güven, anlaşılma, yargısız dinlenme, meçhullükten kurtulma ve takviye alma” üzere temel ruhsal muhtaçlıklarının bir yansıması olduğunu söyledi.
İstanbul Atlas Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Suna Ömerbaşoğlu, yapay zekânın duygusal dayanak arayışındaki rolünü kıymetlendirdi.
Yapay zekâya en çok sorulan 10 soru…
Günümüzde pek çok alanda kullanılan yapay zekânın artık duygusal dayanak arayışında da kullanıldığını belirtenDr. Öğretim Üyesi Suna Ömerbaşoğlu, insanların duygusal ilgilerle ilgili yapay zekâya en çok sorduğu birinci 10 sorunun sorulma sıklığına nazaran sıralamasının şu halde olduğunu söyledi:
- “Beni nitekim seviyor mu?”
- “Onunla devam etmeli miyim yoksa ayrılmalı mıyım?”
- “Aldatıyor olabilir mi?” / “Sadık mı?”
- “Beni neden aramıyor / yazmıyor?”
- “İlişkimiz uzun vadede evliliğe masraf mi?”
- “Neden uzaklaştı?”
- “Onu nasıl geri kazanabilirim?”
- “Doğru kişi o mu?”
- “İlişkimde nasıl memnun olabilirim?”
- “Benden hoşlanıyor mu?”
Yakın etrafın yerini yapay zekâ alıyor
İlişkilerin insan hayatının en değerli duygusal bağlamlarından biri olduğunu belirten Dr. Öğretim Üyesi Suna Ömerbaşoğlu, “Bu sorulardan da anlaşılacağı üzere belirsizlik, tasa ve itimat meseleleri bağlarda sık görülen ruhsal yükler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sorular klâsik olarak yakın etrafla paylaşılırken, günümüzde birçok birey bu soruları yapay zekâ sistemlerine yöneltmektedir. Üstte örnekleri görülen ve yapay zekaya yöneltilme sıklığı giderek artan duygusal ve münasebet odaklı sorular sırf bilgi arayışını değil, birebir vakitte duygusal regülasyon muhtaçlığını da ortaya koymaktadır” dedi.
Belirsizliği azaltma muhtaçlığı, en başta yer alıyor
İnsanların yapay zekâya bağlantıyla ilgili duygusal sorular yöneltmesinin aslında birkaç temel ruhsal muhtaçlığa işaret ettiğini belirten Ömerbaşoğlu, “Bunların en başta geleni, ‘belirsizliği azaltma ihtiyacı’dır. Münasebetlerdeki en zorlayıcı durumlardan biri olan belirsizlik, başta tasa olmak üzere ıstırap, öfke, çaresizlik, yetersizlik gibibaş edilmesi güç hisler ortaya çıkarmaktadır. ‘Beni seviyor mu, uzaklaşır mı, aldatıyor mu?’ üzere sorulara yanıt aramak, meçhullüğü netleştirme gayretinin bir göstergesidir. Bu noktada yapay zekâ, katılık veremese de sistemli ve mantıklı bir çerçeve ya da çeşitli davranışsal stratejiler sunarak kişinin kanılarını ve davranışlarının düzenlemesine, sıkıntı hislerle başa çıkabilmesine katkıda bulunabilmektedir” diye konuştu.
Duyguları netleştirme ve düzenleme muhtaçlığı da önemli
Yapay zekaya yöneltilen soruların altında yatan bir diğer temel muhtaçlığın ise “duyguları netleştirme ve düzenleme ihtiyacı”olduğunu belirten Ömerbaşoğlu, “İnsanlar aslında karşılığı birden fazla vakit içten içe bilse de emin olmak için dışarıdan bir sese gereksinim duyabilmektedir. Zira, ilgilerde yaşanan belirsizlik, ağır tasa ve çelişkili hisler bireyde ne hissettiği konusunda bir karmaşa yaratabilir. Yapay zekâya soru sormak, kişinin kendi hislerini yansıtma ve düzenleme biçimi olarak fonksiyon görebilmektedir. Yapay zekâ, sunduğu yansıtıcı yanıtlarla bireyin hislerini kelama dökmesine ve kendi fikir örüntülerini fark etmesine yardımcı olabilmektedir. Bu durum kişinin hislerini nizamlı bir lisana aktarmasına imkân tanıyarak bir çeşit öz-farkındalık geliştirmesine katkı sunabilmektedir.
Yapay zekâ, inançlı alan duygusu yaratıyor
İnsanı duygusal bağlarla ilgili yapay zekada yanıt aramaya iten bir öbür muhtaçlığın da “tarafsız ve yargısız dinlenme” gereksinimi olduğunu kaydeden Ömerbaşoğlu, “İnsanlar, bir sorunu ya da durumu yakın etraflarıyla paylaşma kelam konusu olduğunda yargılanmaktan, eleştirilmekten yahut dedikodudan çekinebilmektedir. Bilhassa utanç yahut kırılganlık hislerinin ağır olduğu hususlarda yapay zekânın eleştirmeyen, önyargısız halde karşılık vermesi “güvenli alan” duygusu yaratabilmektedir” dedi.
Onaylanma ve anlaşılma gereksinimi karşılanıyor
“Onaylanma ve anlaşılma ihtiyacı”nın da bir öbür değerli nokta olduğunu kaydeden Ömerbaşoğlu, “Bireyler birden fazla vakit bir sorunu ya da durumu paylaşırken tahlil ya da teklif muhtaçlığıyla değil, paylaşmak gereksinimiyle anlatsa da çoklukla tahlil teklifleri duymaktadır. Yapay zekâalgoritmalarının empatik lisanla verdiği cevaplar, şahısların bu en temel iki gereksinimini karşılamasına katkı sağlayarak yalnızlık hissini azaltabilmektedir” dedi.
Hızlı ve kolay erişilebilir destek…
Son olarak “hızlı ve kolay erişilebilir destek” arayışının da bireyleri yapay zekâya yönlendiren gereksinimlerden biri olduğunu söz eden Ömerbaşoğlu, “Birçok kişi bağda yaşadığı tasayı çabucak paylaşmak istemekte lakin herkese açılamamaktadır. Arkadaşa açılmak yüksek duygusal yatırım gerektirirken, psikoloğa gitmek hem duygusal hem maddi yatırım gerektirmektedir. Bu noktada yapay zekâ daha erişilebilir, düşük riskli ve düşük maliyetli bir seçenek olarak görülmektedir. Tüm bu noktalardan hareketle, yapay zekâya sorulan münasebet sorularının aslında insanların inanç, anlaşılma, yargısız dinlenme, meçhullükten kurtulma ve takviye alma muhtaçlıklarının bir yansıması olduğu söylenebilir” dedi.
Yapay zekanın teklifleri gerçek değerlendirilmeli
Yapay zeka tarafından sunulan tekliflerin hakikat bir halde kıymetlendirilmesi gerektiğini belirten Dr. Öğretim Üyesi Suna Ömerbaşoğlu, “Özünde yapay zekadan fikir alınmasında bir sakınca olmamakla birlikte bireyin, yapay zekâ tarafından sunulan tekliflerin kendi varoluşuna uygunluğunu değerlendirebilme marifetinin seviyesi kritik değer taşımaktadır” dedi.
Uzmana başvurulmalı ve takviye alınmalı
İkili ilgilerde yaşanan problemlerin tahlilinde kişinin kendini, eşini ya da partnerini tanımasının kıymetli olduğunu belirten Dr. Öğretim Üyesi Suna Ömerbaşoğlu, yapay zekadan alınan tekliflerin kısa vadeli takviye, bir ilkyardım olarak değerlendirilebileceğini yaşanan problemlere yönelik kalıcı ve uzun vadeli tahliller oluşturmak için çift terapisi konusunda uzmanlaşmış psikolog ya da psikiyatristlerden dayanak alınması gerektiğini söyledi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
