Proje hakkında bilgi veren Nejdet Bozkurt “Likya salebi çeşidinin müdafaa yaklaşımı, denetimli çapraz tozlaşma ile tohum elde edilmesi, tohumların kültüre alınıp çoğaltılması, çoğaltılan bireylerin tabiata adaptasyonu üzere etapları içeriyor. Proje, elde edilen tohum ve polenlerin Ulusal Gen Bankası’nda koruması üzere yeni ve çok istikametli bir yaklaşım getiriyor. Üç yıl boyunca doğal ömür ortamında bulunan bitkiler kayıt altına alınarak, ortalarından seçili bitkiler yapay olarak tozlaştırılıp tohum elde edildi. Böylelikle, tipe ilişkin en kıymetli genetik kaynaklardan biri Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde oluşturulan küçük tohum bankasında muhafaza altına alındı. Proje tamamlandığında bu tohumlar Ulusal Gen Bankası’na aktarılacak ve gelecekteki bilimsel çalışmalarda ve elde edilen tohumların bir kısmı da Likya salebinin yine üretimi için kullanılacak” dedi.
Türün korunması için proje geliştirildi
Botanik bahçesinde laboratuvar şartlarında yürütülen çalışmalarda orkidelerin geleceği için heyecan verici sonuçların olduğunu söyleyen Nejdet Bozkurt, “Özel olarak hazırlanmış besiyerlere ekilen orkide tohumları çimlenmeye başladı. Tohumların 0,1-0,2 mm boyutlarda başlayan seyahati 5-6 santimetreye ulaşan bitkiciklere dönüştü. Laboratuvar ortamında üretilen bireyler yavaş yavaş yumru oluşturmaya başladı. Sıradaki adım yumru oluşturan bireylerin evvel sera ortamında gelişmesi ve akabinde da doğal ömür ortamlarına adaptasyonu olacak. Proje bütün taraflarıyla muvaffakiyete ulaşırsa Likya salebinin korunması en üst seviyede garanti altına alınmış olacak” diye konuştu
“Dünyada yalnızca Kaş ilçemizde yayılış gösteriyor”
Likya salebi hakkında bilgi veren Nejdet Bozkurt “Adını Işık ülkesi Likya’dan alan Likya salebinin endemik bir orkide çeşidimizdir. Ophrys lycia 1980 yılında İsviçreli botanikçi Jany Renz tarafından bir köy mezarlığında keşfedilmiştir. Dünyada yalnızca Antalya’nın Kaş ilçesinde yayılış gösterir. Likya salebi 40-50 santimetreye kadar boylanabilen çok yıllık bir orkide çeşididir. Toprak altında iki yumurtamsı yumrusu bulunur. Büyük ve gösterişli çiçeklere sahiptir. Çanak ve taç yapraklar pembesi, menekşemsi; dudak kısmı kahverengi, kırmızımsıdır. Daha çok badem teraslarında, taşlık ve çalılık yerlerde yayılış gösterir. Çiçeklenme devri Mart sonu ve Nisan ayıdır” dedi.
“Likya salebinin yayılış alanları bir bir yok oluyor”
Nejdet Bozkurt, “Doğayla iç içe olan lahit mezarları ve antik tiyatroları ile ünlü ‘Likya Salebi’nin yaşadığı cennet köşesi maalesef turizmin getirdiği yapılaşmaya yenik düştü. Likya salebinin yayılış alanları bir bir yok oluyor, tabiattaki birey sayısı artık yüzlerle söz ediliyor. Yumruları için tabiattan toplanması, kıymetli hayat alanlarından olan mezarlıklarda ot ilacı kullanımı tıbbın geleceğini tehdit ediyor. Tabiattaki sayısı yüzlerle tabir edilen Likya salebinin IUCN muhafaza kategorisi Kritik / Critically endangered (CR) olarak gösteriliyor. Türkiye’de yaklaşık 200 orkide tipi bulunuyor ve bunların büyük bir kısmı yumrulu çeşitler. Yumrulu orkidelere halk ortasında salep deniyor. Renkleri, biçimleri ya da yetiştikleri bölgelere nazaran; arı salebi, dağ salebi, çayır salebi üzere isimlerle anılıyorlar” diye konuştu
“Sıcak içecek ve dondurma imalinde kullanılıyor”
İlkçağlardan bu yana orkide yumruları toz haline getirilerek “salep” elde edildiğini vurgulayan Nejdet Bozkurt, “Salep, sıcak içecek ve dondurma imalinde kıvam artırıcı olarak tüketiliyor. Salep ve dondurma imalinde kullanılan etken husus bir polisakkarit olan ‘glucomannan’. Her yıl milyonlarca kök orkide yumrusu bu etken husus için tabiattan kaçak olarak sökülüyor. Meğer piyasada uzun yıllardır salep yerine kıvam artırıcı olarak kullanılan öbür unsurlar var. Salep için orkide yumrularına gereksinim yok. Her yıl milyonlarca kök orkidenin tabiatta yok olmasına neden olan kaçak sökümlerin önü alınamazsa yumrulu orkidelerimizin jenerasyonu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya” dedi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
