15 Haziran’da yapılacak Liselere Geçiş Sistemi (LGS) sınavı ve 21-22 Haziran 2025 tarihlerinde düzenlenecek Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) için geri sayım sürüyor. İstanbul Atlas Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Hale Kahyaoğlu Çakmakcı, bu devirde ortaya çıkan dert ve gerilimle başa çıkmada alınabilecek tedbirlere dikkat çekti. Denetim altında tutulan ve yönetilen gerilimin motivasyonu artırmada tesirli olduğunu belirten Kahyaoğlu Çakmakcı, imtihana sayılı günler kala güçlü taraflara odaklanılmasını, beslenme sistemi ve uykuya dikkat edilmesi gerektiğini söyledi.
İstanbul Atlas Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Hale Kahyaoğlu Çakmakcı, önümüzdeki günlerde gerçekleşecek iki kıymetli imtihan öncesi gerilimle başa çıkma formüllerine ait bilgi verdi.
Kontrollü gerilim motivasyonu artırıyor
Sınava hazırlık sürecinde ortaya çıkan telaş ve gerilimin yönetilmesinin değerli olduğunu belirten Kahyaoğlu Çakmakcı, “Sınavlara hazırlık, uzun ve yorucu bir süreç. Bu süreç aslında son dakikada çalışılarak değiştirilemeyeceği üzere, adayın son devir yaşayabileceği yüksek gerilim ve korku ise imtihan sonucunu etkileyebilecek seviyede risk taşır. İmtihan tasası, ağır bedensel semptomlarla yaşanmadığında bireyde sorumluluk şuurunu arttırarak motivasyonel dayanak sağlar. Denetim altında tutulan ve yönetilebilen gerilimin motivasyonu artırdığını söyleyebiliriz” dedi.
Güçlü istikametlere odaklanılmalı
Sınav öncesi ve imtihan esnasında terleme, kalp çarpıntısı, mide bulantısı, baş dönmesi, nefes darlığı üzere belirtilerin imtihan performansını olumsuz etkileyebileceğini kaydeden Kahyaoğlu Çakmakcı, “Bedensel semptomlar ergenlerin tabir edemediği hislerin bir çıktısıdır ve eşlik eden hisler ekseriyetle öfke, kaygı, çaresizlik, sıkışmışlık hissi, başarısızlık ve hayal kırıklığıdır. Gençler en berbat senaryoları düşünmeye başlarlar ve bunlar ekseriyetle ‘Sınavdan uygun bir sonuç alamazsam felaket olur’ üzere olumsuz ve karamsar kanılardır. Burada olumsuz kanılardan uzaklaşmak, güçlü taraflara odaklanmak ve sonuca değil sürece odaklanmak gerilimi denetim altına almada tesirli olacaktır” dedi.
Yetersiz hazırlık da mükemmeliyetçilik de imtihan korkusuna yol açıyor
Sınav tasasının yaşanmasında iki farklı sebep olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Hale Kahyaoğlu Çakmakcı, “İlki, imtihana yeteri kadar hazırlık yapamayan ve artık hazırlık için de fazla vakti kalmayan, bu yüzden yetersizlik hisleri ön planda olan gençlerin yaşadığı korkulardır. O nedenle uzmanlar olarak her vakit planlı ve sistemli çalışmanın kıymetini vurgularız. İkinci küme ise daha mükemmeliyetçi ve yüksek gayeleri olan gençlerin belirledikleri maksatlarına ulaşamama kaygısıdır. O yüzden gerçekçi beklenti içinde olunması kıymetlidir. Bu tip değerli imtihanlarda en yüksek performansı sergileyip en güzel puanı almak için çalışılsa da bir alttaki sıralama ve puanların da alınabileceği göz önünde bulundurularak bunun da bir öbür seçenek olabileceği unutulmamalıdır. Derdin kaynağına inmek kıymetlidir. Korku bozukluklarında genetik faktörler, aile yapısı ve toplumsal şartlar, kişilik yapısı üzere ögeler da tesirli olabilmektedir” dedi.
Sınav derdi ve imtihan gerilimiyle başa çıkmak için…
Sınav korkusu ve imtihan gerilimiyle başa çıkmada alınabilecek tedbirlere değinen Dr. Öğr. Üyesi Hale Kahyaoğlu Çakmakcı, tavsiyelerini şöyle sıraladı:
-Sınava girmeden evvel kesinlikle imtihanın provası yapılmalıdır. İmtihana hazırlık sürecinde yapılan deneme imtihanları, gerçek bir imtihan üzere değerlendirilmelidir. Bu, imtihan derdini azaltmada tesirli olacaktır. İmtihan esnasında geliştirecekleri taktikleri bu deneme imtihanlarında belirlemeleri, hangi soruya ne kadar müddet ayrılması, önceliğin hangi testlere verilmesi üzere ayrıntıların evvelce planlanması kıymetlidir.
-Egzersiz, beslenme ve uyku sistemi imtihan muvaffakiyetini etkileyen en değerli faktörlerdendir. İmtihandan evvel ve ömür boyunca, gerilimi ve korkuları yönetebilmek için en tesirli prosedür yürüyüş yapmak ya da idman yapmaktır. İmtihandan 3-4 gün evvel uyku sisteminin sağlanması için erken yatılması ve sabah erken kalkılması, en az 7-8 saatlik uyku ritminin sağlanması kıymetlidir.
-Sınav tarihi yaklaştıkça tasada artış olabilir. Burada toplumsal takviye sistemlerine başvurmalarını önerebiliriz. His ve kanılarını paylaştıklarında rahatladıkları bir aile üyesiyle konuşulması telaş ile başa çıkmada tesirli olabilir.
– Gençler kendilerine âlâ geleceğini ve başlarının karışmayacağını düşünüyorlarsa bir- iki gün evvel de korkularını yatıştırmak için notlarına bakabilirler. İmtihandan evvel ağır olmayan dinlendirici aktiviteler, gerilim ve korkuyu azaltmada tesirli olacaktır.
-Sınav esnasında ya da öncesinde ağır korku ve panik hissi ortaya çıkarsa ‘Ben bunun üstesinden gelebilirim’ üzere olumlu cümleleri tekrar etmeleri rahatlamalarına yardımcı olacaktır.
-Sınava girerken ya da imtihan esnasında kalp atışlarının yükseldiğini hissederlerse gözlerini kapatıp derin bir nefes alıp vermelerini, kendilerini 5-10 saniyeliğine huzurlu bir anda hayal etmelerini öneririm. Sakinleşince gözlerini açabilirler.
Gündelik hayatta spor ve hobilere vakit ayrılmalı
Sınav tasasını aşmada ailelere de tavsiyelerde bulunan Dr. Öğr. Üyesi Hale Kahyaoğlu Çakmakcı, gerilim ve tasayla başa çıkmada hobilere ve sportif aktivitelere yer verilmesinin değerine dikkat çekti:
“Hem bu yıl çocuğu imtihana hazırlanan ailelere hem de önümüzdeki yıl imtihana girecek çocukları olan ailelere de öneriyi birlikte sunmakta yarar var. Zira bu son dakika tekliflerinden çok uzun bir sürece yayılması gereken bir periyottur. Öncelikle çocukların/gençlerin ders planlarını yaparken yalnızca ders ve imtihan odaklı gitmek, uzun vadede obezite, gerilime bağlı depresyon, anksiyete üzere rahatsızlıklara ve sivilce üzere cilt hastalıkları, mide ve bağırsak şikayetleri üzere fizikî sorunlara yol açabilmektedir. Bu yüzden kazanılan alışkanlıkların sonradan değiştirilmesinin güç olduğunu da düşünerek gençlerin hobilerinden, spor aktivitelerinden kopmaması kıymetlidir. Bu tip aktiviteler, büyük oranda onları gerilimden ve dertten uzak tutacaktır. Ömürde tek bir noktaya odaklı ömrü anlamlandırma perspektifi epey problemlidir. Bağlandığınız ve anlamlandırdığınız şeye ulaşmayı zorlaştırırken olmaması halinde de büyük ruhsal yıkımla karşı karşıya bırakır.”
Sınava günler kala bu tavsiyelere dikkat!
Dr. Öğr. Üyesi Hale Kahyaoğlu Çakmakcı, öteki tavsiyelerini şöyle sıraladı:
-Aile içinde bilhassa imtihana son 2-3 gün olumlu atmosferin hakim olması kıymetli. Çatışmadan ve tenkitten uzak olunmalı, mümkün olduğu kadar takdir edici bir yol izlenmelidir. Buna örnek olarak ‘Odan yeniden mi dağınık?’ üzere olumsuz bir cümle yerine ‘Birlikte odanı düzenleyelim mi, yardıma muhtaçlığın var mı?’ üzere yapan cümleler kurulmalı ve tekliflerde bulunulmalıdır, istekli değilse zorlanmamalıdır.
-Sınava yakın tarihlerde sakin ve serinkanlı davranışlar gösterilmeli ve olağandan çok farklı davranılmamalıdır.
-Sınav gününden evvel dijital aygıtların uzun müddet kullanılmamasına itina gösterilmelidir.
-Yıl boyunca gösterdiği uğraş ve verdiği emekler vurgulanarak elinden geldiğini yaptığının söylenmesi çocuğun/gencin özgüven hissini arttırır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
