Biyolojik çeşitliliğin süratle azaldığı günümüzde, tüm teknolojik ilerlemelere karşın su, besin, ilaç, güç ve barınma üzere en temel gereksinimlerimiz için hâlâ tabiata muhtacız. Bu nedenle doğal varlıklarımızı korumak ve tabiatla ahenk içinde yaşamak sırf bir sorumluluk değil, tıpkı vakitte ömrün sürdürülebilirliği için bir mecburilik.

İşte bu yüzden, Birleşmiş Milletler tarafından her yıl 22 Mayıs’ta kutlanan Dünya Biyolojik Çeşitlilik Günü, biyolojik çeşitliliğin gezegenimiz ve insanlık için taşıdığı yaşamsal ehemmiyete dikkat çekmeyi amaçlıyor. Bu yılın teması olan “Doğa ile Ahenk ve Sürdürülebilir Kalkınma” doğrultusunda TEMA Vakfı, insanlığın tabiatla olan ilgisini tekrar değerlendirmesi ve tabiatın süratle kaybedilen zenginliğine karşı acil tedbirler alınması gerektiğini vurguluyor.

Sürdürülebilir kalkınma amaçlarının sadece %17’si tamamlandı 

Biyolojik çeşitlilik kaybının gezegenin inançlı hudutlarını aştığını hatırlatan TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Lideri Deniz Ataç, sürdürülebilir kalkınma gayelerinde önemli bir hayal kırıklığı yaşandığını ve bugüne kadar sadece %17’sinin tam manasıyla karşılanabildiğini belirterek, biyolojik çeşitliliğin korunması için “Sorumlu Üretim ve Tüketim, İklim Hareketi, Sudaki Ömür ve Karasal Yaşam başlıkları altındaki 41 maksat için artık oyalanma değil, hiç gecikmeden somut adımlar atma vakti.” dedi.

Biyolojik çeşitliliğin ömrün temeli olduğunun altını çizen Ataç, “Gıdamızın %80’ini bitkilerden sağlıyoruz. Hâlâ tıbbi ilaçların büyük kısmı için tabiattaki bitkilere muhtaçlığımız var. Lakin bize hayat veren, bizi yaşatan canlıların ömür alanları süratle yok oluyor; habitatlar parçalanıyor, çeşitler yok oluyor.   İnsanlığın gezegende baskın çeşit haline gelmesiyle birlikte memelilerin %85’inin yok oldu. Son 50 yılda biyolojik çeşitlilik kaybının ise %73’e ulaştığı bildiriliyor. Bu kayıplar yalnızca ekolojik açıdan değil, birebir vakitte insan sıhhati ve besin güvenliği açısından da önemli riskler yaratıyor.” sözlerinde bulundu. 

Dünya’da son 30 yılda Türkiye’nin yaklaşık 5,5 katı kadar orman alanı yok edildi 

Habitat kaybının, biyolojik çeşitlilik kaybının en kıymetli nedeni olduğunu vurgulayan Ataç, karasal biyolojik çeşitliliğin %80’ini barındıran ormanların süratle azaldığına işaret ederek şunları söyledi; “Son 30 yılda dünyada, Türkiye’nin yaklaşık 5,5 katı kadar orman alanı tahrip edildi. Dünya üzerindeki göğüslü biyokütlesinin yalnızca %4’ünün yabanıl cinslerden oluşması, yapılan tahribatının boyutunu açıkça ortaya koyuyor. Günümüzde her 3 saniyede, bir futbol alanı büyüklüğünde orman yok oluyor ve bu tahribatın %90’ı yeni tarım alanı açmak için gerçekleşiyor.” Türkiye, orman varlığını artıran nadir ülkeler ortasında yer alsa da ormanların farklı hedeflerle kullanımına müsaade veren yasal düzenlemeler, orman habitatlarını parçalıyor. Bu duruma da dikkat çeken Ataç, “2012–2023 yılları ortasında yaklaşık 577 bin hektar orman, başta madencilik, güç ve ulaşım olmak üzere define aramak dâhil otuzdan fazla kullanım emeliyle tahsis edildi.” sözlerini kullandı.

Ülkemizin üç biyocoğrafik bölgenin kesişim noktasında yer aldığını ve sırf Türkiye’ye mahsus binlerce tipe konut sahipliği yaptığını vurgulayan TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Lideri Deniz Ataç, “Türkiye, varlıklı biyolojik çeşitliliğe sahip seçkin ülkelerden biri olmasına karşın, bu zenginliği muhafazaya yönelik mevcut korunan alanlar açısından ne yazık ki yetersiz durumda. Dünya genelinde 2030 yılına kadar karasal ve denizel alanların en az %30’unun müdafaa altına alınması hedeflenirken; Türkiye’de bu oran karasal alanlarda sırf %8, denizel alanlarda ise %6 düzeyinde kalıyor. Bu oranlar, dünya ortalamasının yarısından az.” sözleriyle muhafaza gayretlerinin mevcut biyolojik çeşitliliği garanti altına almaktan uzak olduğunu lisana getirdi.

Sulak alan çeşitleri %60 oranında azaldı

Diğer yandan, bitki ve hayvan cinslerinin %40’ına, balık tiplerinin ise %30’una konut sahipliği yapan sulak alanlar da süratle yok ediliyor. 1700 yılından bu yana Türkiye’nin dört katı kadar, yaklaşık 3,4 milyon km² sulak alan kaybedildiğini kaydeden Ataç, “Bu nedenle sulak alanlara bağlı çeşitlerin %25’inin kuşağı tehlike altında. 1970’ten bu yana sulak alan çeşitlerinin popülasyonu %60 oranında azaldı. Bu yok oluşun esas nedenleri yeni tarım alanları açma eforları ve çok sulamadır.” biçiminde konuştu. Ataç, iklim değişikliğinin biyolojik çeşitlilik kaybını derinleştiren bir başka kıymetli etken olduğunu söyleyerek, “1,5 °C’lik global ısınma durumunda mercan resiflerinin %90’ı, 2 °C’de ise %99’u yok olabilir. Bu sadece deniz ömrü değil, tüm ekosistem istikrarı ve insanlık için geri dönülemez sonuçlar doğurur.” ihtarında bulundu.

Her yıl 20 milyon hektar tarım toprağı bozuluma uğruyor

Yalnızca yeni açılan tarım alanlarının değil, mevcut tarım topraklarının de bozulduğunu söyleyen Ataç, “Günümüzde ormanlar ve sulak alanlar, tarım alanı açmak hedefiyle büyük ölçüde yok edilirken; mevcut tarım toprakları de sürdürülebilir olmayan uygulamalar nedeniyle süratle verimliliğini kaybediyor. Her yıl yaklaşık 20 milyon hektar tarım yeri; erozyon, yanlış arazi kullanımı, çok sulama ve kimyasal girdiler nedeniyle bozuluma uğruyor. Bu durum sırf toprağın sıhhatini değil, tıpkı vakitte içerisindeki biyolojik çeşitliliği de tehdit ediyor. Ayrıyeten, kentsel atıkların yanı sıra çok kimyasal gübre ve pestisit kullanımı, denizlerde hayatın büsbütün sona erdiği ‘ölü zonlar’ın oluşmasına yol açıyor. Marmara Denizi, bu sorunun en çarpıcı örneklerinden biri olarak karşımızda duruyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Sürdürülebilir hayat için ortak sorumluluk almalıyız

İnsan faaliyetlerinin tabiat üzerindeki tahribatını somut bilgilerle ortaya koyan Deniz Ataç, “Bilmeliyiz ki tabiatta, biz beşerler dışındaki tüm canlıların bir fonksiyonu var ve hayatımız onların varlığına bağlı. Bu noktada beşerler, hiç elbet tabiata en büyük etkiyi yapan ve tıpkı vakitte akılcı kararlar alabilme kapasitesine sahip canlılar. Bu nedenle aklın yolundan ilerlemeli, kendimizi dünyanın sahibi olarak değil; tüm canlılarla paylaştığımız bir ömür alanının modülü olarak görmeliyiz. Devletler de bu anlayışı mevzuatlarına yerleştirmeli; korunan alanları artırmalı ve ekosistemlerin işleyişine ziyan veren uygulamalardan kaçınmalıdır.” dedi.

Ataç, sürdürülebilir ömür ve biyolojik çeşitliliği korumak için “Kurucu Onursal Başkanlarımızın bu konudaki sözleri bugün de bizlere yol gösteriyor. Merhum Kurucu Onursal Liderimiz Toprak Dedemiz Hayrettin Karaca’nın dediği üzere, ‘İhtiyacımız kadar tüketelim, bize hayat sunanları yaşatalım.’ Tekrar merhum Kurucu Onursal Liderimiz, Yaprak Dedemiz A. Nihat Gökyiğit’in her vakit vurguladığı üzere, ‘Evrenin o akıl almaz nizamını istikrarda tutan, biyolojik zenginliktir.’ TEMA Vakfı olarak A. Nihat Gökyiğit Biyolojik Çeşitlilik Projesi ile ülkemizdeki biyolojik çeşitliliğin korunmasının hayati değerini bir sefer daha hatırlatmak istiyoruz.” kelamlarıyla herkesi ortak sorumluluk almaya davet etti.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı