Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i bu boğazdan geçiyor
Hürmüz Boğazı’nın dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’inin geçtiği stratejik bir su yolu olduğunu belirten Doç. Dr. Caner Özdurak, “Bu boğazın rastgele bir nedenle kapanması, global güç piyasalarında önemli dalgalanmalara yol açabilecek potansiyele sahip. Bu türlü bir senaryonun petrol fiyatları, Türkiye iktisadı ve enflasyon üzerindeki tesirlerini çeşitli boyutlarıyla ele almak gerekiyor” diyor.
“Petrol arzında ani ve değerli bir daralma yaşanacaktır”
Boğazın kapanmasının petrol fiyatları üzerinde oluşabilecek tesirlerini pahalandıran Özdurak, şunları söylüyor:
“Hürmüz Boğazı’nın kapanması durumunda, petrol arzında ani ve değerli bir daralma yaşanacaktır. Bu durum, kısa vadede petrol fiyatlarını 120-130 dolar düzeylerine taşıyabilir. Çünkü, piyasalarda oluşan panik ve arz telaşı, spekülatif hareketleri tetikleyerek fiyatları üst çekecektir. Fakat, bu düzeylerin orta vadede sürdürülebilir olması beklenmiyor. Global iktisattaki yavaşlama eğilimi, alternatif güç kaynaklarına yönelim ve stratejik petrol rezervlerinin devreye sokulması üzere faktörler, fiyatların bir ölçü aşağı istikametli düzeltme yapmasına neden olabilir. Lakin, bu düşüş, boğazın kapalı kalma mühleti ve global güç arz-talep istikrarına bağlı olarak farklılık gösterecektir.”
“Enflasyonla çaba sürecini daha da zorlaştıracak”
Boğazın kapatılmasının Türkiye iktisadına tesirlerini pahalandıran Özdurak, şöyle konuşuyor:
“Türkiye, güç ithalatına bağımlı bir ülke ve petrol fiyatlarındaki artış, cari açığı direkt etkiliyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla tetiklenecek petrol fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye’nin güç faturasını kıymetli ölçüde artıracak ve bu durum cari açığın derinleşmesine neden olacaktır. Bu durum, Türk lirası üzerinde baskı yaratarak döviz kurlarında üst istikametli bir hareketlenmeyi tetikleyebilir. Artan güç maliyetleri, üretim maliyetlerini yükselterek sanayi kesimini olumsuz etkileyecek ve rekabet gücünü azaltacak. Petrol fiyatlarındaki artış, enflasyon üzerinde çok istikametli bir baskı yaratacaktır. Akaryakıt fiyatlarındaki artış, ulaştırma maliyetlerini yükselterek en son eser ve hizmet fiyatlarına yansıyacak. Güç maliyetlerindeki yükseliş, tüm bölümlerde üretim maliyetlerini artırarak genel fiyat düzeyini üst çekecektir. Bu durum, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) için enflasyonla uğraş sürecini daha da zorlaştıracaktır.”
“FED’in para siyaseti kararlarını daha da karmaşık hale getirecek”
Bu durumun FED’in para siyaseti kararlarını daha da karmaşık hale getireceğini belirten Özdurak, şöyle devam ediyor:
“TCMB, bu meçhul ortamda bir ölçü ‘bekle gör’ siyaseti güdebilir. Petrol fiyatlarındaki kısa vadeli yükselişin orta vadede kalıcı olmayacağı beklentisi, TCMB’nin temmuz ayında faiz indirimi konusunda bilgiye odaklanarak karar vermesine neden olacaktır. Enflasyon görünümü ve ekonomik aktivite bilgileri, mümkün bir faiz indirimi kararında belirleyici olacaktır. Federal Rezerv (FED) için ise durum daha karmaşık. Esasen tarifelerin enflasyon ve iktisat üzerindeki tesirlerinin kalıcılığı belirsizliğini korurken, enflasyon düşüşündeki temel argümanlardan biri petrol fiyatlarındaki düşüş idi. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla petrol fiyatlarında yaşanacak kısa vadeli yükseliş, FED’in enflasyonla uğraş stratejisini zorlayacak ve faiz indirimleri konusunda daha temkinli adımlar atmasına neden olacaktır. Global ekonomik görünümdeki belirsizlik ve jeopolitik riskler, FED’in para siyaseti kararlarını daha da karmaşık hale getirecektir.”
“Boğazın kapanması Çin iktisadı üzerinde önemli bir baskı oluşturacak”
Boğazın kapatılmasının Çin iktisadı üzerinde önemli bir baskı oluşturacağına dikkat çeken Özdurak, “Çin, dünyanın en büyük petrol ithalatçılarından biridir ve güç güvenliği, Pekin’in dış siyasetinin temel direklerinden birini oluşturur. Çin’in Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ithalatı, ülke iktisadı için hayati değere sahip. Bu nedenle, boğazın kapanması Çin iktisadı üzerinde önemli bir baskı oluşturacak ve güç kaynaklarını çeşitlendirme ve alternatif ticaret rotaları bulma gayretlerini hızlandıracaktır. Çin’in bu bölgedeki stratejik çıkarları, krizin tahlilinde diplomatik ve ekonomik olarak faal rol oynamasına neden olabilir” diyor.
“Küresel üre ihracatının yaklaşık yüzde 40’ı risk altında”
Gıda fiyatlarında artış riskini de kıymetlendiren Özdurak, şu yorumu yapıyor:
“İsrail’in İran’ın nükleer programını ve askeri liderliğini maksat alan önleyici füze saldırısı olarak isimlendirdiği hareketle İran ve İsrail ortasında tansiyon tırmandı. Dört gün sonra, her iki taraf da gübre bölümü de dahil olmak üzere kilit altyapıya ve kapanan sanayilere yönelik taarruzlardan olumsuz etkileniyor. Independent Commodity Intelligence Services’da gübre kıdemli editörü Mark Milam’a nazaran, İran, İsrail’in potansiyel amacı olabileceği kaygısıyla yedi üre ve amonyak tesisini kapattı. StoneX’e nazaran, İran 2024’te yaklaşık 4,5 milyon ton ihracat hacmiyle, Çin’in ihracat hacmine yakın büyüklükte, üçüncü en büyük üre ihracatçısıydı. Milam, ülkenin yılda yaklaşık 8,9 milyon ton üretim kapasitesine sahip olduğunu ve Türkiye, Brezilya ve Arjantin üzere pazarlara hizmet verdiğini belirtti. İran tıpkı vakitte değerli bir amonyak ihracatçısıdır. İran-İsrail çatışması gübre piyasaları için büyük ehemmiyet taşıyor. Global üre ihracatının yaklaşık yüzde 40’ı risk altında. İran, yedi amonyak-üre tesisinin tamamını kapattı. Mısır’daki üre üretimi ise İsrail’den gelen gaz arzının kesilmesi nedeniyle durmaya devam ediyor. Fiyatlar şimdiden yükselişe geçti. Mevcudiyet ve fiyat tasalarını artıran bir öteki faktör de Çin’in gübre ihracatından daima geri çekilmesi. Hem Çin’in fosfat hem de üre ihracatları tarihî düzeylerin gerisinde kalıyor. Çin tipik olarak yılda yaklaşık 5,5 milyon ton üre ihraç ederken, bu yıl Pekin’in sırf yaklaşık 2 milyon ton ihracata müsaade vereceği belirtildi. Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı’nın kapanması üzere bir senaryo, global iktisatta domino tesiri yaratacak ve ülkelerin güç siyasetlerini yine gözden geçirmesine neden olacak. Türkiye üzere güç ithalatına bağımlı ülkeler için bu durum, ekonomik istikrarı muhafaza ismine ek önlemler alınmasını gerektirecek.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
